Epifora nedir?
Veteriner oftalmolojide gözyaşının göz kapağı kenarından dışarı taşmasına epifora denir. Bunun iki temel mekanizması vardır: göz yüzeyinin tahriş olması nedeniyle refleks gözyaşı üretiminin artması veya normal üretilen gözyaşının lakrimal punktumlar ve nazolakrimal kanal üzerinden buruna yeterince drene olamaması.
Bu ayrım önemlidir; çünkü aynı “göz akıyor” şikâyetinin altında konjonktivit, kornea ülseri, kirpik ve göz kapağı anomalileri, kuru göz hastalığı, nazolakrimal kanal darlığı veya enfeksiyöz hastalıklar bulunabilir.
Konjonktivit
Konjonktiva inflamasyonu gözde kızarıklık, sulanma, göz kapaklarında şişlik ve mukuslu veya mukopürülan akıntıya yol açabilir. Ancak konjonktivit tek başına etiyolojik bir tanı değildir; enfeksiyon, irritasyon, yabancı cisim ve başka oküler hastalıkların sonucu olabilir.
Kedilerde enfeksiyöz nedenler
Kedilerde feline herpesvirus-1 (FHV-1) konjonktivit ve korneal hastalıkların önemli nedenlerinden biridir. Chlamydia felis ve bazı Mycoplasma türleri de özellikle konjonktivitli kedilerde değerlendirilir. Bu etkenler tek başına veya birlikte bulunabilir; yalnızca akıntının rengine bakılarak sorumlu mikroorganizmayı belirlemek mümkün değildir.
İpucu: Sulanmaya hapşırma, burun akıntısı, göz kızarıklığı veya tekrarlayan konjonktivit eşlik ediyorsa enfeksiyöz üst solunum yolu hastalıkları da değerlendirilmelidir.
Kornea ülseri ve oküler irritasyon
Kornea yüzeyinin çizilmesi veya ülserleşmesi güçlü refleks gözyaşı üretimine neden olabilir. Bu hastalarda sulanmaya göz kısma, gözü kapalı tutma, ışığa hassasiyet, patisiyle gözü kaşıma veya korneada mat-bulanık görünüm eşlik edebilir. Ağrılı göz hastalıkları erken değerlendirilmelidir.
Entropion, trichiasis ve kirpik problemleri
Entropionda göz kapağı içe doğru döner ve kıllı yüzey korneaya temas edebilir. Medial canthal trichiasis veya distichiasis gibi problemler de sürekli mekanik irritasyona neden olabilir. Shih Tzu, Pekingese, Pug ve benzeri brakisefalik köpeklerde medial kantus anatomisi epiforaya katkıda bulunabilir. Medial canthoplasty uygulanan 23 köpeklik bir seride epiforanın medial canthal trichiasis ve/veya entropionla ilişkili olduğu ve cerrahi düzeltme sonrası çözüldüğü bildirilmiştir.
Persian kedilerde nazolakrimal anatomi
Persian kedilerde yüz ve nazolakrimal kanal anatomisi gözyaşı drenajını etkileyebilir. Bilgisayarlı tomografik dakriyosistografi ile yapılan bir çalışmada Persian kedilerin nazolakrimal kanalının özellikle orta ve rostral bölümlerde kıvrımlı seyrettiği; belirgin darlık ve genişlemelerin bulunabildiği gösterilmiştir. Bu nedenle kronik epifora bu ırklarda sık görülse de yeni başlayan veya tek taraflı belirtiler “ırk özelliği” olarak otomatik biçimde normal kabul edilmemelidir.
Nazolakrimal kanal tıkanıklığı
Nazolakrimal kanal doğuştan dar olabilir veya inflamasyon, travma, yabancı materyal, dental hastalık ya da çevre dokulardaki problemler nedeniyle kısmen veya tamamen tıkanabilir. Kedilerde parsiyel nazolakrimal kanal obstrüksiyonuna bağlı kronik epiforanın görüntüleme ile tanımlandığı ve uygun stentleme sonrasında düzeldiği vakalar bildirilmiştir.
Kuru gözde neden akıntı olabilir?
Keratokonjunktivitis sicca (KCS) gözyaşı üretiminin veya gözyaşı filminin yetersiz olduğu bir oküler yüzey hastalığıdır. “Kuru göz” adı yanıltıcı olabilir; hastalarda mukuslu veya mukopürülan akıntı görülebilir. 229 köpeklik retrospektif bir seride konjonktival hiperemi ve mukopürülan akıntı başlıca klinik bulgular arasında yer almıştır.
Veteriner hekim hangi testleri yapabilir?
- Schirmer gözyaşı testi ile gözyaşı üretimi
- Floresan boya ile kornea ülseri ve epitel defektleri
- Tonometri ile göz içi basıncı
- Göz kapağı, kirpik, kornea ve konjonktiva muayenesi
- Nazolakrimal kanal irrigasyonu ve gerektiğinde görüntüleme
- Klinik şüpheye göre sitoloji veya enfeksiyöz hastalık testleri
Ne zaman acil değerlendirme gerekir?
Özellikle ağrılı ve tek taraflı yeni başlayan sulanma, yalnızca kozmetik bir gözyaşı problemi olarak kabul edilmemelidir.
Evde ne yapılabilir?
Göz çevresindeki birikimler temiz ve yumuşak bir bez veya steril gazlı bezle nazikçe temizlenebilir. Ancak neden bilinmeden antibiyotikli, kortizonlu veya insan kullanımı için hazırlanmış göz damlalarının gelişigüzel kullanılması doğru değildir. Özellikle kornea ülseri varsa bazı ilaçlar hastalığın seyrini ağırlaştırabilir.
Sonuç
Sürekli gözyaşı akması bir semptomdur. En doğru yaklaşım, gözyaşı neden fazla üretiliyor veya neden normal şekilde drene olamıyor? sorusuna yanıt aramaktır. Kronik veya tekrarlayan epiforada oküler yüzey, göz kapakları ve nazolakrimal drenaj sistemi birlikte değerlendirilmelidir.
