Bu davranış “bana kızdığı” anlamına mı gelir?
Genellikle hayır. Veteriner davranış biliminde kum kabı dışına dışkılama, fekal house-soiling başlığı altında değerlendirilir. Davranışın altında tıbbi bir sorun, kum kabına karşı isteksizlik, belirli bir yüzeye yönelme veya sosyal ve çevresel stres bulunabilir. Cezalandırma, altta yatan nedeni çözmez ve korku ile stresi artırabilir.
Daha doğru soru: “Kedim neden yatağı kum kabından daha güvenli, daha rahat veya daha uygun buldu?”
Önce sağlık problemi dışlanmalı
Özellikle daha önce kum kabını düzenli kullanan bir kedide yeni başlayan dışkılama değişikliği yalnızca davranışsal kabul edilmemelidir. Geniş örneklemli araştırmalarda gastrointestinal ve kas-iskelet sistemi hastalıklarının dışkının kum kabı dışına yapılmasıyla ilişkili olduğu gösterilmiştir.
- Kabızlık ve sert dışkılama
- İshal, kolit veya dışkılama aciliyeti
- Anal veya rektal ağrı
- Artrit ve eklem ağrıları
- Kum kabına girip çıkmayı zorlaştıran hareket problemleri
- Yaşlı kedilerde bilişsel fonksiyon bozukluğu
Kabızlık neden kum kabından kaçınmaya yol açabilir?
Kedi kum kabında birkaç kez ağrılı ve uzun süren dışkılama yaşamışsa, kum kabı ile ağrı arasında olumsuz bir ilişki kurabilir. Kabızlık düzelse bile daha sonra yumuşak ve rahat bir yüzey seçme davranışı devam edebilir. Bu nedenle dışkının sertliği, dışkılama sıklığı, ıkınma ve ağrı belirtileri önemlidir.
Neden özellikle yatak?
Yatak sahibin kokusunu güçlü biçimde taşır; yumuşak, emici, sıcak ve çoğu zaman evin sessiz bir bölümündedir. Özellikle kendisini güvensiz hisseden bazı kediler için yatak daha güvenli bir eliminasyon alanı haline gelebilir. Çok kedili evlerde daha çekingen bir kedinin kum kabına giderken başka bir kediyle karşılaşma riskinden kaçınması da mümkündür.
Yumuşak yüzey tercihi gelişmiş olabilir
Kediler kumun dokusu, derinliği ve kum kabının fiziksel özellikleri konusunda bireysel tercihler gösterebilir. Kumun yapısı kedinin hoşuna gitmiyorsa veya kutu yeterince büyük değilse yatak, çamaşır, halı gibi yumuşak yüzeylere yönelme görülebilir. Kontrollü çalışmalar kum kabı büyüklüğü ve kullanılan kum tipinin eliminasyon davranışını etkileyebildiğini göstermektedir.
Kum kabı yeterince temiz mi?
Kum kabında dışkı ve idrarın uzun süre bırakılması bazı kedilerin kutuyu kullanmamasına yol açabilir. Atıkların düzenli olarak uzaklaştırılması, kumun temiz tutulması ve yoğun parfümlü kum veya güçlü kokulu temizlik ürünlerinden kaçınılması önemlidir.
Kum kabının büyüklüğü ve girişi
Birçok ticari kum kabı yetişkin kediler için küçüktür. AAFP/ISFM rehberleri başlangıç noktası olarak kum kabının, kedinin burun ucundan kuyruk başlangıcına kadar olan vücut uzunluğunun yaklaşık 1,5 katı olmasını önerir. Büyük, kilolu veya artritli kediler için düşük girişli ve geniş kutular daha uygun olabilir.
Kum kabının yeri sorun olabilir
Çamaşır makinesi yanı, yoğun koridor, çocukların sık geçtiği alanlar veya başka bir kedinin geçişi kontrol ettiği noktalar bazı kediler için uygun değildir. Tuvalet alanının sessiz, kolay ulaşılabilir ve kaçış yolu bulunan bir yerde olması önemlidir.
Çok kedili evlerde sosyal gerilim
Kediler arasındaki gerilim her zaman kavga şeklinde görülmez. Bir kedinin koridorda beklemesi, kum kabına giden yolu kontrol etmesi veya diğer kedinin yaklaşınca geri çekilmesine neden olması yeterli olabilir. Bu nedenle mama, su, dinlenme alanları ve kum kaplarının farklı noktalara dağıtılması önerilir. Pratik bir başlangıç kuralı kedi sayısı + 1 kum kabı sağlamaktır.
Evdeki değişiklikler etkili olabilir
Yeni bir kedi veya köpeğin gelişi, bebek, misafir, taşınma, tadilat, mobilyaların değişmesi ya da sahibin günlük rutininin farklılaşması bazı kedilerde çevresel stres oluşturabilir. Çevresel kaynakların artırılması, güvenli saklanma alanları ve öngörülebilir rutinler yardımcı olabilir.
Dışkıyla işaretleme olabilir mi?
Mümkündür; ancak yatağa dışkı yapılan her vaka işaretleme değildir. Normal eliminasyonun yanlış yerde yapılması ile sosyal iletişim amacı taşıyan işaretleme davranışı birbirinden ayrılmalıdır. Dışkılama pozisyonu, dışkının miktarı, örtme davranışı, yer seçimi ve evdeki sosyal değişiklikler birlikte değerlendirilir.
Bir kere olduysa ne yapmalıyım?
Tek bir olay her zaman kronik bir problem anlamına gelmez. Geçici ishal, kum kabına erişimin kapanması veya başka bir kedinin o an kabı engellemesi gibi nedenler olabilir. Ancak olay tekrarlıyorsa yalnızca yatağa erişimi engellemek yeterli değildir.
Kediyi cezalandırmalı mıyım?
Hayır. Bağırmak, cezalandırmak, kediyi dışkıya yaklaştırmak veya zorla kum kabına koymak önerilmez. Bu uygulamalar kedinin korkusunu artırabilir ve kum kabı ile ilgili olumsuz ilişkiyi güçlendirebilir.
Evde ilk kontrol listesi
- Dışkı normal mi, sert mi, yumuşak mı, kan veya mukus var mı?
- Kum kabı yeterince büyük ve kolay girişli mi?
- Atıklar her gün uzaklaştırılıyor mu?
- Kum parfümsüz ve kedinin kabul ettiği yapıda mı?
- Kutu sessiz ve güvenli bir yerde mi?
- Evde yeterli sayıda kum kabı var mı?
- Başka bir kedi tuvalet alanına erişimi engelliyor olabilir mi?
- Son dönemde evde önemli bir değişiklik oldu mu?
- Kedi dışkılarken ıkınıyor veya ağrı gösteriyor mu?
- Davranış tekrar ediyor mu?
Yatağı nasıl temizlemeliyim?
Kirlenen alan mümkün olduğunca tamamen temizlenmeli ve kalan koku azaltılmalıdır. Ancak yalnızca yatağı temizlemek, altta yatan tıbbi, sosyal veya kum kabı problemi devam ediyorsa kalıcı çözüm sağlamaz. Amaç kum kabını yeniden en güvenli ve en cazip tuvalet seçeneği haline getirmektir.
Ne zaman veterinere götürmeliyim?
Özellikle yaşlı kedilerde yeni başlayan house-soiling; artrit, gastrointestinal hastalık veya bilişsel değişiklikler dahil farklı nedenlerle ilişkili olabilir.
Sonuç
Kedinizin yatağınıza kaka yapması çoğu zaman size yönelik bir protesto değildir. Sorun üç ana başlık altında araştırılmalıdır: tıbbi nedenler (kabızlık, ishal, ağrı, artrit), kum kabı problemleri (boyut, temizlik, kum, konum, erişim) ve çevresel-sosyal nedenler (stres, başka kedilerle gerilim, yatağın daha güvenli algılanması).
Kalıcı çözüm, kediyi cezalandırmak yerine neden yatağın kum kabından daha uygun hale geldiğini belirlemektir.
