İştahsızlık bir hastalık değil, belirtidir
Veteriner hekimlikte iştah azalması hiporeksi, tamamen yememe ise anoreksi olarak adlandırılır. Kedilerde iştahsızlık; bulantı, ağrı, gastrointestinal hastalık, böbrek hastalığı, pankreatit, karaciğer hastalıkları, ağız-diş problemleri, enfeksiyon, stres ve başka sistemik hastalıklarla ilişkili olabilir.
Bu nedenle yalnızca kedinin yeniden yemesini sağlamaya çalışmak yeterli değildir. Temel soru “Bu kedi neden yemek yemiyor?” olmalıdır.
Yemek istemiyor mu, yoksa yemek istiyor ama yiyemiyor mu?
Bazı kediler mama kabına yaklaşır, koklar ve yemeğe ilgi gösterir fakat çiğneme veya yutma sırasında geri çekilir. Ağız ve diş ağrısı, stomatitis, diş hastalıkları, çene sorunları, oral lezyonlar veya bazı nörolojik problemler bu tabloya yol açabilir.
İpucu: Mama kabına gidip yemeye çalışıyor fakat birkaç lokmadan sonra geri çekiliyorsa ağız-diş ağrısı veya yutma problemi olasılığı özellikle düşünülmelidir.
Mamayı koklayıp uzaklaşması bulantı belirtisi olabilir mi?
Evet. Kedilerde bulantı her zaman kusmayla birlikte görülmez. Mamayı koklayıp geri çekilme, dudak yalama, salya artışı, sık yutkunma, öğürme veya yemekle ilgilenip yememe bulantıyla ilişkili olabilir.
Dolayısıyla “kusmuyor, demek ki midesi bulanmaz” yaklaşımı güvenilir değildir.
Kediler neden yemek yemeyi bırakır?
Gastrointestinal hastalıklar
Gastrit, enteropati, bağırsak hastalıkları, kabızlık ve yabancı cisim gibi durumlarda iştahsızlık görülebilir. Kusma, ishal, karın ağrısı veya kilo kaybı eşlik edebilir.
Böbrek hastalıkları
Özellikle ileri yaştaki kedilerde kronik veya akut böbrek hastalığı bulantı, halsizlik ve iştahsızlığa yol açabilir. İştahsızlığa artan su tüketimi, fazla idrar yapma veya kilo kaybı eşlik ediyorsa böbrek değerlendirmesi önem kazanır.
Pankreatit
Kedilerde pankreatit bazen belirgin kusma olmadan, yalnızca iştahsızlık ve halsizlik gibi belirsiz belirtilerle ortaya çıkabilir. Bu nedenle klinik değerlendirme ve gerektiğinde laboratuvar/görüntüleme testleri gerekir.
Karaciğer ve safra yolları hastalıkları
Karaciğer ve safra sistemi hastalıklarında iştahsızlık, halsizlik, kusma ve bazı vakalarda sarılık görülebilir.
Ağız ve diş hastalıkları
Diş ağrısı, periodontal hastalık veya kronik oral inflamasyon kedinin yeme isteği olmasına rağmen çiğnemesini zorlaştırabilir.
Ağrı ve stres
Ağrı iştahı baskılayabilir. Taşınma, klinikte yatış, eve yeni bir hayvan gelmesi veya günlük rutinin değişmesi de bazı kedilerde belirgin iştah azalmasına neden olabilir. Ancak stres olasılığı, tıbbi nedenler değerlendirilmeden otomatik tanı olarak kabul edilmemelidir.
“Biraz yiyor” olması yeterli mi?
Her zaman değil. Kedi birkaç lokma alıyor olabilir fakat günlük enerji ihtiyacının yalnızca küçük bir kısmını tüketiyorsa klinik olarak yine yetersiz besleniyor olabilir.
Bu nedenle pratik soru “Bugün normal yediğinin yaklaşık yüzde kaçını yedi?” olmalıdır. Mama miktarını ölçmek, özellikle birkaç günlük takipte çok faydalıdır.
Ne kadar beklenebilir?
Sağlıklı yetişkin bir kedinin tek bir öğünü atlaması tek başına acil durum değildir. Ancak tam iştahsızlığın devam etmesi normal kabul edilmemelidir. Bir güne yaklaşan tam yememe durumunda veteriner hekimle iletişim kurmak güvenli bir yaklaşımdır; yavru, yaşlı, obez, diyabetik veya kronik hastalığı olan kedilerde daha erken değerlendirme gerekebilir.
Beslenme desteğinin üçüncü güne kadar başlatılmasına ilişkin klinik rehberler, veteriner değerlendirmesini üç gün ertelemek anlamına gelmez. Evde yemeden geçirilen süre de toplam beslenmeme süresine dahildir.
Fazla kilolu kediler neden daha fazla risk taşır?
Uzayan anoreksi özellikle fazla kilolu kedilerde feline hepatik lipidozis gelişimine zemin hazırlayabilir. Bu hastalıkta yoğun yağ mobilizasyonu karaciğerde yağ birikimine ve ciddi metabolik bozukluğa yol açabilir.
Bu nedenle “zaten kilolu, birkaç gün yemese iyi olur” düşüncesi kediler için tehlikelidir.
Hepatik lipidozis düşündüren belirtiler
- Uzayan belirgin iştahsızlık
- Hızlı kilo kaybı
- Halsizlik
- Kusma
- Dehidrasyon
- Göz akında, kulak içlerinde veya diş etlerinde sararma
Sarılık gelişmiş ve yemeyen bir kedi gecikmeden veteriner değerlendirmesi gerektirir.
Hangi belirtilerde aynı gün veteriner hekime başvurulmalı?
- Tekrarlayan kusma
- Belirgin halsizlik, çökme veya güçsüzlük
- Nefes almakta güçlük
- Sarılık
- Karın ağrısı veya belirgin karın şişliği
- Yoğun salya veya belirgin ağız ağrısı
- Su içememe
- Şiddetli ishal
- Hızlı kilo kaybı
- İdrar yapamama veya sürekli kum kabına gidip idrar çıkaramama
- Yabancı cisim veya toksik madde yutma şüphesi
- Nörolojik belirtiler
Yavru kedilerde neden daha erken davranmak gerekir?
Yavru kedilerin enerji gereksinimi yüksektir ve uzun süre beslenememeyi erişkin, sağlıklı kediler kadar tolere etmeyebilirler. Küçük bir yavruda belirgin iştahsızlık, özellikle halsizlik, ishal, kusma veya dehidrasyonla birlikteyse daha erken değerlendirme gerektirir.
Evde ne yapabilirsiniz?
Kedinin genel durumu iyi ve iştah azalması çok yeni başladıysa tükettiği mama miktarını ölçün. Sakin bir ortam sağlayın, mama ve suyu rahat ulaşabileceği bir yere koyun ve özellikle çok kedili evlerde başka bir hayvanın mama alanını engellemediğinden emin olun.
Yaş mamayı hafifçe ılıtmak kokusunu artırarak bazı kedilerde ilgiyi artırabilir. Fakat kediniz mamayı sürekli koklayıp geri çekiliyorsa yalnızca farklı mama denemek yerine bulantı veya ağrı olasılığını düşünmek gerekir.
Zorla şırıngayla beslemek doğru mu?
Veteriner hekim yönlendirmesi olmadan zorla şırıngayla beslemek önerilmez. Aspirasyon, stres ve mama aversiyonu riski oluşturabilir. Uzayan yetersiz beslenmede veteriner hekim gerekli görürse kontrollü enteral beslenme yöntemlerini kullanabilir.
İştah açıcı ilaç çözüm mü?
Mirtazapin gibi iştah uyarıcı ilaçların veteriner hekimlikte kullanım alanı vardır. Ancak iştah açıcı ilaç altta yatan hastalığın tanısının yerine geçmez. Bağırsak tıkanıklığı, pankreatit, ciddi diş ağrısı veya böbrek hastalığı olan bir kedide yalnızca iştahı uyarmaya çalışmak gerçek problemi çözmez.
Veteriner hekim nasıl değerlendirir?
Anamnez ve fizik muayene ilk basamaktır. Kedinin ne kadar süredir az yediği, normalin ne kadarını tükettiği, kusma/ishal, su tüketimi, idrar-dışkı alışkanlıkları, kilo değişimi, kullanılan ilaçlar, çevresel değişiklikler ve yabancı cisim/toksin riski sorgulanır.
Muayene bulgularına göre kan ve idrar analizleri, röntgen, ultrason veya hastalığa özgü testler gerekebilir.
İlgili okumalar: Kedim kusuyor: neden?, Kedilerde böbrek hastalığının ilk belirtileri ve Kedilerde stres belirtileri.
Sonuç
Tek bir öğünün atlanması tek başına panik nedeni değildir. Fakat kedinizin normalden belirgin şekilde az yemesi devam ediyorsa veya tamamen yemeyi bıraktıysa bunu “kapris” olarak kabul etmeyin.
Özellikle tam iştahsızlık bir güne yaklaşıyorsa veteriner hekiminizle iletişime geçmek; yavru, yaşlı, obez veya kronik hastalığı olan kedilerde daha erken davranmak güvenli olacaktır. Kusma, sarılık, ciddi halsizlik, ağrı, solunum güçlüğü, idrar yapamama veya hızlı kötüleşme varsa beklenmeden değerlendirme gerekir.
