Anal keseler nedir?
Köpeklerde anüsün hemen iki yanında, yaklaşık saat 4 ve 8 hizasında iki küçük anal kese bulunur. Bu keselerin iç yüzeyindeki bezler karakteristik kokulu bir salgı üretir. Normal koşullarda kese içeriğinin bir bölümü dışkılama sırasında boşalabilir.
Anal keseler yeterince boşalamadığında içerik birikebilir ve koyulaşabilir. Bu durum impaksiyona, inflamasyona ve bazı hastalarda sekonder bakteriyel enfeksiyon veya apse gelişimine zemin hazırlayabilir. Merck Veterinary Manual anal kese hastalıklarını impaksiyon, inflamasyon/anal sacculitis, apse ve neoplazi başlıkları altında sınıflandırmaktadır.
Köpeklerde anal kese hastalığı ne kadar yaygındır?
Anal kese problemleri küçük hayvan pratiğinde sık görülür. İngiltere'deki VetCompass verilerinde 104.212 köpeğin değerlendirildiği çalışmada non-neoplastik anal kese hastalıklarının bir yıllık prevalansı %4,40 olarak bildirilmiştir. Bu çalışma bazı küçük ırkların ve brakisefalik köpeklerin daha yüksek risk taşıdığını göstermiştir.
Başka bir kesitsel veteriner hekim anket çalışması köpeklerde non-neoplastik anal kese hastalıkları için daha yüksek bir görülme tahmini bildirmiştir. Çalışmaların tasarımları farklı olduğundan rakamlar doğrudan karşılaştırılmamalıdır; ancak ortak sonuç, anal kese hastalıklarının köpeklerde klinik olarak önemli ve sık karşılaşılan bir problem olduğudur.
En sık görülen anal kese problemleri
Kese içeriğinin normal şekilde boşalamaması sonucu salgının birikmesi ve koyulaşmasıdır. Kese genişler ve rahatsızlık oluşturabilir.
Anal kesenin inflamasyonudur. Ağrı, irritasyon ve anormal kese içeriği görülebilir; bazı olgularda enfeksiyon tabloya eşlik eder.
Enfeksiyon ve kanal tıkanıklığı ilerlediğinde kese içinde irin birikebilir. Apse deriye doğru açılarak kanlı veya irinli akıntıya yol açabilir.
Daha nadir ancak önemli bir ayırıcı tanıdır. Özellikle yaşlı köpeklerde sert, büyümüş ve boşaltılamayan bir anal kese tümör açısından araştırılmalıdır.
Köpeğim neden poposunu yere sürüyor?
"Scooting" olarak adlandırılan popoyu zemine sürme davranışı anal kese hastalığının klasik belirtilerinden biridir; fakat yalnızca anal keselere özgü değildir.
- Anal kese impaksiyonu veya anal sacculitis
- Perianal deri kaşıntısı ve alerjik deri hastalıkları
- Pire veya bağırsak parazitleri gibi paraziter nedenler
- Perianal fistüller
- Proktit ve diğer anorektal inflamatuvar hastalıklar
- Perianal veya anal kese kitleleri
Bu nedenle yalnızca scooting davranışını görerek "anal bezleri dolmuş" sonucuna varmak doğru değildir. Anal kese hastalığının tanısı klinik belirtilerle birlikte rektal muayeneye dayanmalıdır.
Anal kese probleminde görülebilecek belirtiler
- Poposunu yere sürme
- Anüs çevresini sürekli yalama veya ısırma
- Otururken huzursuzluk
- Dışkılarken ağrı veya ıkınma
- Anüsün yanında şişlik
- Kötü kokulu, kanlı veya irinli akıntı
- Kuyruk altına dokunulduğunda belirgin ağrı
- İleri vakalarda dışkılamaktan kaçınma veya kabızlık
Apse kendiliğinden deriye açılmış olsa bile problem çözülmüş kabul edilmemelidir; enfeksiyon, ağrı ve altta yatan kese hastalığı değerlendirilmelidir.
Hangi köpeklerde risk daha yüksektir?
VetCompass çalışmasında Cavalier King Charles Spaniel, King Charles Spaniel, Cockapoo, Shih Tzu, Bichon Frise ve Cocker Spaniel gibi bazı ırklarda anal kese hastalığı olasılığı melez köpeklere göre daha yüksek bulunmuştur. Büyük bazı ırklarda ise risk daha düşük saptanmıştır. Brakisefalik köpeklerde risk, dolikosefalik köpeklere göre yaklaşık 2,6 kat daha yüksek bulunmuştur.
Başka gözlemsel veriler küçük vücut yapısı, obezite, ishal ve deri problemleriyle anal kese hastalığı arasında ilişki bildirmiştir. Bununla birlikte her köpekte tek bir neden bulunmaz; bazı hastalarda anatomik, dermatolojik ve gastrointestinal faktörler birlikte rol oynayabilir.
Alerji ile anal kese problemleri arasında ilişki var mı?
Evet, özellikle tekrarlayan anal sacculitis açısından bu ilişki dikkat çekicidir. 33 anal sacculitis vakasının değerlendirildiği bir dermatoloji çalışmasında atopik dermatit en sık görülen eşlik eden hastalıktı.
Daha geniş, 190 köpeklik retrospektif bir çalışmada da kutanöz alerjik hastalığı bulunan köpeklerde anal sacculitis nüksünün diğer eşlik eden hastalıklara sahip köpeklere göre daha sık olduğu bildirildi. Bu bulgu, sürekli tekrarlayan anal kese problemlerinde yalnızca keseleri boşaltmanın yeterli olmayabileceğini; altta yatan kaşıntı ve alerjik deri hastalığının da değerlendirilmesi gerektiğini düşündürmektedir.
İshal veya dışkı kıvamı etkili olabilir mi?
Anal keselerin fizyolojik boşalmasında dışkının oluşturduğu mekanik basıncın rol oynadığı düşünülür. Gözlemsel çalışmalar ishal ve anormal dışkı kıvamını anal kese hastalığıyla ilişkilendirmiştir. Bununla birlikte hastalığın patogenezi tam olarak açıklanmış değildir ve normal dışkılı köpeklerde de anal sacculitis görülebilir.
Bu nedenle tekrarlayan vakalarda kronik yumuşak dışkı, gıda intoleransı, enteropati veya başka gastrointestinal problemlerin bulunup bulunmadığı klinik duruma göre araştırılabilir.
Veteriner hekim tanıyı nasıl koyar?
Tanının temelini klinik öykü, perianal bölgenin muayenesi ve dijital rektal muayene oluşturur. Veteriner hekim iki anal keseyi ayrı ayrı değerlendirerek büyüklük, ağrı, kıvam ve boşaltılabilirlik açısından inceler.
Enfeksiyon şüphesinde kese içeriğinin mikroskobik değerlendirilmesi yapılabilir. Tekrarlayan veya tedaviye dirençli enfeksiyonlarda kültür ve antibiyogram uygun antimikrobiyal seçimine yardımcı olabilir.
Sert, düzensiz, belirgin büyümüş veya boşaltılamayan bir kese varsa ultrasonografi ve gerektiğinde biyopsi/sitoloji ile neoplazi araştırılabilir.
Önemli: Normal anal kese salgısının rengi ve kıvamı köpekler arasında oldukça değişken olabilir. Yalnızca salgının koyu, kahverengi veya kötü kokulu olması anal sacculitis tanısı için yeterli değildir; klinik belirtiler ve muayene bulguları birlikte değerlendirilmelidir.
Basit anal kese doluluğu nasıl tedavi edilir?
Gerçek bir impaksiyon varsa veteriner hekim keseyi kontrollü biçimde boşaltabilir. İçerik çok kuru veya koyuysa kese içine serum fizyolojik veya uygun yumuşatıcı solüsyon verilerek boşaltma kolaylaştırılabilir.
Her sağlıklı köpeğin anal keselerinin rutin olarak sıkılması gerektiğine dair güçlü bilimsel kanıt yoktur. Özellikle ağrılı, şiş veya iltihaplı bir bölgede evde tekrar tekrar sıkma işlemi yapılması yerine önce veteriner muayenesi tercih edilmelidir.
Anal sacculitis nasıl tedavi edilir?
Tedavi hastalığın şiddetine göre değişir. Anal kesenin boşaltılması ve yıkanması, lokal antimikrobiyal/antiinflamatuvar uygulamalar ve uygun hastalarda ağrı kontrolü temel seçenekler arasındadır.
33 köpeklik bir retrospektif çalışmada anal keselerin serum fizyolojik ile yıkanması ve ardından lokal steroid-antimikrobiyal-antifungal preparat uygulanmasıyla değerlendirilebilen vakaların büyük bölümünde klinik düzelme sağlanmıştır.
190 köpeği ve 290 anal sacculitis epizodunu inceleyen başka bir çalışmada en sık kullanılan yaklaşım kese yıkaması ± lokal antimikrobiyal uygulama ± NSAID idi ve bu yaklaşım uygulanan epizodların %90,6'sında klinik çözülme bildirilmiştir. Bu sonuçlar lokal tedavinin birçok vakada önemli rol oynadığını göstermektedir.
Her anal kese probleminde antibiyotik gerekir mi?
Hayır. İmpaksiyon, steril inflamasyon, bakteriyel enfeksiyon ve apse aynı durum değildir. Antibiyotik gereksinimi hastanın muayene bulgularına, sitoloji/kültür sonuçlarına, enfeksiyonun şiddetine ve sistemik bulgulara göre veteriner hekim tarafından belirlenmelidir.
Özellikle tekrarlayan hastalarda gereksiz sistemik antibiyotik yerine doğru tanı, lokal tedavi ve altta yatan alerji veya gastrointestinal hastalığın yönetimi önemlidir.
Anal kese apsesi ne zaman oluşur?
Kese içeriği birikmiş ve kanal tıkanmışken bakteriyel enfeksiyon ilerlerse anal kese apsesi gelişebilir. Bölge son derece ağrılı olabilir. Apse bazen anüsün yanındaki deriden dışarı açılarak fistül benzeri bir yara oluşturur.
Tedavi; apsenin durumuna göre drenaj, kese temizliği/yıkanması, ağrı kontrolü ve gerektiğinde antimikrobiyal tedaviyi içerebilir. Açılmış apselerde dahi veteriner kontrolü gereklidir.
Lif desteği işe yarar mı?
Dışkı hacmini ve kıvamını uygun şekilde artırmak, dışkılama sırasında anal keseler üzerinde oluşan basıncı artırabilir. Merck Veterinary Manual bu nedenle bazı hastalarda diyete ek lif uygulanabileceğini belirtmektedir.
Ancak hangi lif tipinin, hangi dozda ve hangi köpekte nüksü önlediğine ilişkin güçlü ve standartlaştırılmış klinik veri sınırlıdır. Bu nedenle lif desteği tekrarlayan vakalarda altta yatan nedenin araştırılmasının yerine geçmemelidir.
Anal keselerin cerrahi olarak alınması gerekir mi?
Çoğu non-neoplastik anal kese hastası cerrahiye ihtiyaç duymaz. VetCompass çalışmasında anal sacculectomy vakaların %1'inden azında uygulanmıştır.
Ancak tekrarlayan ve uygun medikal tedaviye yanıt vermeyen kronik hastalıkta, ağır nüks eden apselerde veya anal kese neoplazisinde anal kesenin cerrahi olarak çıkarılması düşünülebilir.
Anal sacculectomy hassas bir cerrahidir. Anal sfinkter ve pudendal sinirin dallarına yakınlık nedeniyle geçici veya kalıcı dışkı tutamama, yara problemleri ve fistül gibi komplikasyonlar oluşabilir. Bu nedenle cerrahi karar bireysel risk-fayda değerlendirmesiyle verilmelidir.
Anal kese kanseri nasıl fark edilir?
Apokrin bez anal kese adenokarsinomu (AGASAC) anal kese bölgesinin önemli malign tümörlerinden biridir. Non-neoplastik anal kese hastalıklarından farklı olarak tümör bazen belirgin kaşıntı veya ağrı oluşturmadan gelişebilir.
Veteriner muayenesinde sert, büyümüş ve boşaltılamayan bir anal kese kitle şüphesi oluşturur. Bölgesel lenf düğümlerine metastaz ve tümöre bağlı hiperkalsemi görülebilir. Hiperkalsemi gelişen bazı köpeklerde çok su içme, fazla idrar yapma, halsizlik ve iştah değişiklikleri ortaya çıkabilir.
Şüpheli vakalarda görüntüleme, sitoloji veya biyopsi, bölgesel lenf düğümlerinin değerlendirilmesi ve serum kalsiyum ölçümü evrelemenin parçalarıdır.
Anal kese hastalığı ile perianal fistül aynı şey midir?
Hayır. Perianal fistül veya anal furunkulozis, özellikle anüs çevresinde kronik, ağrılı ve ülseratif sinüs traktlarıyla seyreden farklı bir hastalıktır. Anal kese apsesi deriye açıldığında fistül benzeri bir görünüm oluşturabileceği için iki durumun muayenede ayırt edilmesi gerekir.
Tekrarlamasını azaltmak için neler yapılabilir?
- Tekrarlayan vakalarda alerjik deri hastalıklarını araştırmak ve kontrol altına almak
- Kronik ishal veya sürekli yumuşak dışkı varsa gastrointestinal nedeni değerlendirmek
- Obez köpeklerde ideal vücut kondisyonunu hedeflemek
- Veteriner hekimin uygun gördüğü hastalarda dışkı kıvamını düzenlemeye yönelik beslenme/lif planı uygulamak
- Sürekli scooting olduğunda yalnızca keseyi boşaltmak yerine diğer perianal kaşıntı nedenlerini dışlamak
- Şişlik, kanama veya asimetrik sertlik gibi yeni bulgularda muayeneyi geciktirmemek
Sonuç
Köpeğin poposunu yere sürmesi anal kese problemine işaret edebilir; ancak anal kese hastalığı tek bir tanı değildir. Basit impaksiyon, anal sacculitis, bakteriyel enfeksiyon, apse ve anal kese tümörleri birbirinden ayrılmalıdır.
Özellikle sık tekrarlayan anal sacculitis vakalarında alerjik deri hastalıkları ve gastrointestinal problemler gözden kaçırılmamalıdır. Ağrılı şişlik, kanlı veya irinli akıntı apse açısından; sert, büyümüş ve boşaltılamayan bir anal kese ise neoplazi açısından hızlı veteriner değerlendirmesi gerektirir.
